เดินขึ้นดอยผาหม่นของเชียงราย ทางเดิน ความชัน และการเตรียมขาก่อนไป
1 ตุลาคม 2569
ทางขึ้นดอยผาหม่นเหมาะกับคนที่เดินขึ้นบันไดตึกหลายชั้นได้โดยไม่ต้องหยุดหอบกลางทาง และยอมตื่นตั้งแต่ฟ้ายังมืดเพื่อแลกกับวิวทิวเขาที่ซ้อนกันเป็นชั้นๆ ส่วนคนที่มีปัญหาเข่าหรือข้อเท้าอยู่แล้ว เดินได้แต่ต้องเตรียมตัวมากกว่าคนอื่นหน่อย และควรถามแพทย์ก่อนถ้าไม่แน่ใจ
ดอยผาหม่นอยู่ในอำเภอเทิง ไม่ไกลจากภูชี้ฟ้า คนที่ขับรถมาแถบนี้มักรู้จักภูชี้ฟ้าก่อน แต่คนในพื้นที่จะบอกว่าผาหม่นให้อีกอารมณ์หนึ่ง เพราะต้องออกแรงเดินขึ้นไปเอง ระหว่างทางมีทั้งช่วงที่เดินสบายและช่วงที่ชันจนต้องก้มมองเท้าตัวเองทุกก้าว พอถึงด้านบนจะเห็นสันเขาทอดยาว และถ้าอากาศเป็นใจ เช้าวันนั้นอาจมีทะเลหมอกรออยู่ข้างล่าง
ลำดับด้านล่างเรียงตามสิ่งที่ควรทำจริงๆ ก่อนออกจากบ้านจนถึงหลังลงมาถึงตีนดอย
ขั้นแรก เช็กก่อนว่าช่วงนี้ขึ้นได้หรือไม่
พื้นที่บนดอยแถบนี้อยู่ในความดูแลของหน่วยงานรัฐ บางช่วงอาจปิดเพื่อฟื้นฟูธรรมชาติ ปิดเพราะไฟป่า หรือจำกัดจำนวนคนในวันหยุดยาว ก่อนวางแผนจึงควรโทรถามหน่วยงานที่ดูแลพื้นที่ หรือดูประกาศล่าสุดของอุทยานและจังหวัด อย่าอ้างอิงแค่รีวิวเก่าในอินเทอร์เน็ต
ถามให้ครบสามเรื่อง คือตอนนี้เปิดให้เดินหรือไม่ ต้องลงทะเบียนหรือมีคนนำทางหรือเปล่า และมีกฎอะไรเพิ่มเติม เช่น ห้ามก่อไฟ หรือห้ามนำอะไรขึ้นไป คนในหมู่บ้านใกล้ทางขึ้นมักรู้สภาพทางล่าสุดดีกว่าใคร ถามเขาด้วยถ้ามีโอกาส
ช่วงปลายหน้าแล้งที่ฝุ่นควันหนา วิวจากยอดอาจเหลือแค่ฟ้าสีเทา และอากาศแบบนั้นไม่ดีกับปอดเวลาเดินหนัก เช็กค่าฝุ่นจากกรมควบคุมมลพิษก่อนออกเดินทาง ถ้าค่าสูงมาก เลื่อนทริปดีกว่า
ขั้นที่สอง ซ้อมขาล่วงหน้าหลายสัปดาห์
ทางชันขึ้นเขาใช้กล้ามเนื้อต้นขาและน่องหนักกว่าการเดินบนทางราบมาก วิธีซ้อมที่ได้ผลและทำได้ทุกคนคือเดินขึ้นลงบันไดที่คอนโดหรือที่ทำงาน เริ่มจากน้อยๆ แล้วเพิ่มทีละนิด สำคัญคือต้องซ้อมขาลงด้วย เพราะหลายคนซ้อมแต่ขาขึ้น พอถึงวันจริงกลับเจ็บตอนลง
ช่วงท้ายของการซ้อม ลองแบกเป้ใบที่จะใช้จริงใส่ขวดน้ำไว้ด้วย จะได้รู้ก่อนว่าสายเป้กดบ่าตรงไหน
ใครเคยเดินขึ้นภูกระดึงจะรู้ว่าวันที่ขาพร้อมกับวันที่ไม่ได้ซ้อมมา ความสนุกต่างกันคนละเรื่อง เสื้อผ้าก็มีผลเหมือนกัน เสื้อผ้าฝ้ายที่ชุ่มเหงื่อจะเย็นเฉียบเมื่อเจอลมบนยอด ส่วนเสื้อกีฬาเนื้อระบายเหงื่อแห้งเร็วกว่า ใครยังไม่แน่ใจว่าจะใส่อะไร ลองอ่านเรื่องเสื้อกีฬาแบบไหนใส่เดินขึ้นภูในเมืองเลยแล้วไม่เหนียวตัว แล้วเอาหลักเดียวกันมาใช้บนดอยเชียงราย
ขั้นที่สาม จัดเป้ให้เบาแต่ไม่ขาด
ของที่ควรมีคือ น้ำดื่มให้พอทั้งขาขึ้นและขาลง ของกินที่ให้พลังงานเร็ว เสื้อกันลมบางๆ หนึ่งตัว ไฟฉายคาดหัวสำหรับช่วงที่ฟ้ายังไม่สว่าง ยาประจำตัว พลาสเตอร์ยา และถุงใส่ขยะเพื่อนำขยะทุกชิ้นกลับลงมา
รองเท้าควรเป็นคู่ที่ใส่เดินมาแล้วหลายครั้ง พื้นยึดเกาะดี ไม่ใช่คู่ใหม่ที่เพิ่งแกะกล่อง ส่วนไม้เท้าเดินป่าช่วยได้มากกว่าที่คิด โดยเฉพาะขาลง ถ้ามีหนึ่งคู่ให้เอาไปด้วย ถ้าไม่มีอย่างน้อยหนึ่งอันก็ยังดี
บนยอดลมแรงและเย็นกว่าตีนดอยมาก แม้ข้างล่างจะรู้สึกอบอุ่น หมวกไหมพรมกับถุงมือบางๆ ใช้พื้นที่ในเป้น้อย แต่ช่วยให้ยืนรอแสงแรกได้นานขึ้น
ขั้นที่สี่ ขาขึ้น เดินช้าสม่ำเสมอ
ออกเดินตั้งแต่เช้าตามเวลาที่หน่วยงานในพื้นที่อนุญาต เดินให้ช้ากว่าที่ใจอยาก ใช้ก้าวสั้นๆ แต่ต่อเนื่อง ถ้าเริ่มหายใจไม่ทันจนพูดเป็นประโยคไม่ได้ แปลว่าเร็วเกินไป หยุดยืนพักสั้นๆ ดีกว่านั่งพักนานจนกล้ามเนื้อเย็น
จิบน้ำทีละน้อยแต่บ่อย อย่ารอจนกระหายมาก ถ้ามาเป็นกลุ่ม ให้คนที่เดินช้าที่สุดอยู่หน้า แล้วทั้งกลุ่มเดินตามจังหวะของเขา จะไม่มีใครถูกทิ้งไว้ข้างหลังคนเดียวในความมืด
ขั้นที่ห้า ขาลง ช่วงที่เข่าทำงานหนักที่สุด
หลายคนคิดว่าขาขึ้นคือส่วนที่ยาก แต่ขาลงคือช่วงที่คนเจ็บกันมากกว่า เพราะเข่าต้องรับน้ำหนักตัวทุกครั้งที่ก้าวลง ย่อเข่าเล็กน้อยตลอดเวลา ก้าวสั้นลง วางเท้าให้เต็มฝ่า และใช้ไม้เท้ารับแรงแทนเข่า ช่วงที่พื้นเป็นดินร่วนหรือหินกรวดให้เดินเฉียงๆ แทนการลงตรงๆ
อย่าวิ่งลงแม้จะเห็นคนอื่นทำ พื้นบนดอยตอนเช้ามักชื้นน้ำค้าง ลื่นกว่าที่ตาเห็น ถ้ามีอาการเจ็บเข่าแปลบหรือข้อเท้าพลิก หยุดทันทีและขอความช่วยเหลือ กรณีบาดเจ็บรุนแรงโทร 1669
ขั้นที่หก หลังลงมาถึงตีนดอย
ยืดน่อง ต้นขา และสะโพกสักพักก่อนขึ้นรถ ดื่มน้ำเพิ่ม และกินอะไรให้อิ่มก่อนขับต่อ คนขับไม่ควรเป็นคนที่เหนื่อยที่สุดในกลุ่ม เพราะถนนในเทิงหลายช่วงเป็นทางโค้งขึ้นลงเขา
ถ้ายังมีแรงเหลือ วันต่อมาอาจลองไปอีกจุดในละแวกเดียวกัน ข้อมูลเรื่องไปภูชี้ฟ้าวันธรรมดาเพื่อเลี่ยงคนแน่น ช่วยให้เลือกวันได้ง่ายขึ้น ส่วนใครอยากคลายกล้ามเนื้อขาหลังเดินหนัก บ่อน้ำร้อนในจังหวัดก็เป็นทางเลือกที่ดี แต่ถ้ามีพ่อแม่สูงวัยหรือลูกเล็กไปด้วย อ่านเรื่องเลือกบ่อน้ำร้อนที่เหมาะกับผู้สูงวัยและเด็กเล็ก ก่อนลงแช่ และอย่าแช่นานจนหน้ามืดในวันที่ร่างกายเพิ่งใช้แรงมาทั้งเช้า
คนที่มาในช่วงปลายหนาว ระหว่างทางขับขึ้นดอยแถบนี้อาจเห็นต้นไม้ออกดอกสีชมพูริมทาง ถ้าอยากวางทริปให้ตรงช่วงที่ดอกไม้หน้าหนาวบนดอยเริ่มบาน ก็วางแผนเผื่อไว้ได้ แต่อย่าลืมว่าดอกไม้กับทะเลหมอกไม่เคยนัดกันล่วงหน้า
ทริปของคุณครั้งนี้ ถ้าต้องเลือกระหว่างไปให้ถึงยอดทันแสงแรก กับไปถึงช้าหน่อยแต่เหลือแรงพอสำหรับขาลงอย่างปลอดภัย คุณจะเลือกแบบไหน?