ยี่เป็งในเชียงราย ลอยกระทง ปล่อยโคม และกติกาที่ต้องรู้ก่อนจุดโคม
9 กันยายน 2569
คืนเพ็ญเดือนยี่ คนมาเที่ยวมักชั่งใจอยู่ระหว่างสองทาง จะไปยืนลอยกระทงริมแม่น้ำกกกับคนในเมือง หรือจะหาลานโล่งจุดโคมลอยให้ได้ภาพแบบในโปสการ์ด ทั้งสองทางเลือกได้ แต่ทางหลังมีเงื่อนไขมากกว่าที่คนส่วนมากรู้ตอนจองตั๋ว
ยี่เป็งคือประเพณีวันเพ็ญเดือนยี่ของล้านนา ตรงกับช่วงเดียวกับลอยกระทงของภาคกลาง บ้านและวัดประดับโคมกระดาษกับตุง จุดผางประทีปเรียงตามกำแพงและซุ้มประตู คนเฒ่าคนแก่เข้าวัดทำบุญฟังธรรม แล้วค่อยออกมาลอยกระทงตอนค่ำ
เรื่องตัวอย่าง: โคมสี่ลูกที่ไม่ได้ขึ้นฟ้า
เรื่องต่อไปนี้ผูกขึ้นเป็นตัวอย่างจากสิ่งที่เกิดได้บ่อย ไม่ใช่เหตุการณ์ของใครคนใดคนหนึ่ง
ครอบครัวหนึ่งขับรถขึ้นมาเที่ยวช่วงยี่เป็ง แวะซื้อโคมลอยจากแผงริมทางมาสี่ลูก ตั้งใจปล่อยจากลานหน้าที่พักนอกเมืองหลังมื้อเย็น พอถึงเวลา เจ้าของที่พักเดินมาบอกเบาๆ ว่าปีนี้มีประกาศห้ามปล่อยโคมในตำบลนี้ เพราะรอบบ้านเป็นทุ่งนาที่เพิ่งเกี่ยวข้าว ฟางยังกองแห้งอยู่เต็ม ลูกสาวคนเล็กผิดหวังจนน้ำตาซึม ทั้งบ้านเลยเปลี่ยนแผน ขับเข้าเมืองไปลอยกระทงใบตองริมน้ำ แล้วเดินดูโคมที่แขวนอยู่ในวัดแทน
โคมลอยคือไฟที่เราคุมทิศทางไม่ได้
เมื่อโคมพ้นมือไปแล้ว ไม่มีใครรู้ว่ามันจะไปลงที่ไหน หลังคาบ้าน ยุ้งข้าว ชายป่า หรือสายไฟ และโคมที่ลอยสูงยังเป็นปัญหากับการบินด้วย ทางจังหวัดและอำเภอจึงออกประกาศควบคุมการปล่อยโคม บางพื้นที่ห้าม บางช่วงเวลาห้าม บางแห่งอนุญาตเฉพาะจุดที่จัดไว้ รายละเอียดเปลี่ยนไปในแต่ละปี
ถามก่อนซื้อ ไม่ใช่ถามหลังจุดไฟ
ก่อนจ่ายเงินซื้อโคม ให้ถามที่พักหรือดูประกาศจากช่องทางทางการของจังหวัดและอำเภอที่ไปพัก ถ้าอยากจุดจริงๆ ให้ไปที่จุดซึ่งได้รับอนุญาตและมีคนดูแลเรื่องไฟ ส่วนโคมแขวนที่ไม่ได้ลอยขึ้นฟ้าใช้ประดับระเบียงได้สบายใจกว่า
ความงามของยี่เป็งอยู่บนพื้นดินด้วย
ลองเลือกวัดใกล้ที่พักสักแห่งแล้วไปตอนหัวค่ำ แสงจากโคมกับประทีปทำให้ลานวัดดูอบอุ่นต่างจากตอนกลางวันมาก ใครเคยเห็นวัดที่ทั้งโบสถ์เป็นโทนน้ำเงินกับลายทองตอนแดดจ้ามาแล้ว จะรู้ว่าวัดเดียวกันให้อารมณ์ต่างกันได้แค่ไหนเมื่อแสงเปลี่ยน
ระหว่างวันก่อนถึงคืนงานยังมีเวลาเที่ยวอย่างอื่น ขับขึ้นไปเชียงแสนเพื่อแยกให้ออกว่าเจดีย์องค์ไหนทรงระฆัง องค์ไหนทรงปราสาท หรือขึ้นดอยตุงที่อากาศเริ่มเย็น โดยเตรียมเสื้อผ้าสุภาพสำหรับเดินในเขตพระตำหนักไว้ในรถ
กระทงของเราไม่ควรกลายเป็นขยะของคนอื่น
เลือกกระทงจากใบตองหรือวัสดุธรรมชาติ ไม่มีโฟม ไม่ติดหมุดหรือลวดมากเกินจำเป็น ริมน้ำคืนนั้นคนแน่นและพื้นลื่น จูงเด็กให้ห่างขอบตลิ่ง และเก็บถุงกับไม้จุดธูปของตัวเองกลับไปทิ้งให้เรียบร้อย
งานบุญแบบนี้ทำให้เห็นว่าคนเชียงรายผูกพันกับวัดและแม่น้ำของตัวเองแค่ไหน แต่ละจังหวัดแสดงความรักบ้านเกิดต่างกันไป บางที่ผ่านงานบุญประจำปี บางที่ผ่านสนามกีฬา อย่างที่เว็บคู่มือจังหวัดบุรีรัมย์เล่าถึงสายใยระหว่างคนบุรีรัมย์กับทีมลูกหนังของบ้านเกิด
ถ้าคืนเพ็ญเดือนยี่ปีนี้คุณอยู่เชียงราย ภาพที่อยากเก็บไว้นานๆ คือโคมดวงเดียวที่ลอยหายไปในความมืด หรือแสงประทีปเต็มลานวัดที่ได้นั่งดูกับคนที่มาด้วยกัน?